حقوق شوهر در خانواده

حقوق شوهر
در این قسمت از بحث سخن از حقوق شوهر یا وظایف زن در قبال اوست. اساس سخن این است زنی که تن به ازدواج داده است بصورت غیر مستقیم استقلال و بخشی از آزادی خود را از دست داده و ناگزیر است ضوابطی را دراین رابطه رعایت کند. این از خصوصیات زندگی انسانی است که می تواند و می خواهد تحت شرایطی خود را با وضع فردی که همدم و شریک زندگی اوست تطابق دهد. این امردر اسلام مورد تأیید و توصیه است به ویژه در مواردی که این تطابق موجب گرمی کانون و موافق با ضوابط شرعی باشد. زن و شوهر به علت روابط نزدیکی که با یکدیگر دارند ناگزیر به چنین تطابقی هستند و حتی بخشی از آنها تحت عنوان حقوق همسر ذکر شده است. یک زن خوب و شایسته از دید اسلام زنی است که بنحوی شایسته سعی به شناسائی حقوق شوهر و ادای آن بوجهی نیکو داشته باشد و آنچه از او در این رابطه مورد انتظار است رعایت وظایف بنحوی مؤدبانه است نه توجه به زیبائی صورت و یا حقوق بگیری و کارمندی.

دامنه حقوق شوهر: و اینکه حقوق شوهر چیست و تاچه دامنه ای است بحثها و نظرات بسیار است. شاید همه آنها و یا بخش مهمی از آن را بتوان در این بحث بشرح زیر مطرح کرد:1- تمکین زوجه: غرض تمکین در مضاجعت است. داشتن رابطه آمیزشی با زن از حقوق شوهر است و زن نمی تواند در این زمینه شوهر را مانع شود و یا عذری بیاورد، مگر آنگاه که برای او منعی شرعی و یا زیستی مطرح باشد.مثلا شوهر نمی تواند در این موارد از زن درخواست تمکین داشته باشد: در روزهای ماه رمضان، در موردی که زن روزه واجب گرفته است، در برنامه و مراسم حج که شرایط آن معین است، در حین حیض و نفاس، در مواردی که همسر او کمتر از ۹ سال دارد (برخی آن را حرام شمرده اند، در موردی که شوهر دارای بیماری سرایت کننده بویژه بیماری مقاربتی است و...
در سایر موارد که عذری نیست اگر زن تمکین نکند مورد نفرت اسلام است و یکی از شرایطی که بخاطر آن نفقه زن قطع میشود همین مورد، یعنی عدم تمكين است. اسلام حتی میفرماید اگر شوهر منتظر تمتع از زن است همسر حق ندارد نماز خود را طولانی کند که در آن صورت حق شوهر تضييع شده است (بحار الانوار، روضة المتقين).ضمنا بدنیست در همین جا یادآور شویم که عزل منی باید با اجازه و توافق طرفین باشد و بخصوص شوهر در این رابطه باید از زن اجازه بگیرد (البته برخی از فقها عزل مني راحتی حرام دانسته اند).2- اطاعت و فرمانبرداری: برخی از فقهای ما کل حقوق شوهر را در دو کلمه خلاصه کرده اند: یکی اطاعت و دیگر حفظ زندگی از مال و ناموس. غرض این است که میخواهیم بگوئيم مسأله اطاعت و فرمانبرداری از همسر از اهمیت ویژه ای برخوردار است.شک نیست که اطاعت در چارچوب ضوابط شرعی است نه بر اساس آنچه که شوهر هوس کند. مثلا شوهر حق ندارد در زمینه گناه از همسر خود اطاعت بخواهد. نمی تواند به او دستور دهد که مثلا خود را در برابر مهمانان بیاراید و حاضرکند، برای او و دوستانش وسایل شراب و قمار فراهم سازد. آری، شوهر میتواند در امر صواب از همسر خود اطاعت و صمیمیت بخواهد و به فرموده رسول خدا (ص) بر زن است که از شوهر تبعیت کند و نسبت به او ابر از خلوص نماید، بغیر از روایات دیداخلاقی هم این است که زن حرف شوهر را گوش کند، به دستورات او گردن نهد، خوددار باشد و تمایلات او را برآورد . روایات اسلامی میگویند این امر در عین اینکه وظیفه ای برای زن است سبب غفران و آمرزش او و حتی بستگان و والدین او نیز خواهد شد.٣- حفظ عفت خود: اسلام میخواهد زن عفيف و پاکدامن باشد و این پاکدامنی از یکسو برای او وظیفه ای اسلامی است و از سوی دیگر چون بخشی از آثار و منافعش به شوهر بر میگردد جزء حقوق شوهر بحساب می آید.زن حق ندارد بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود (وسائل الشيعه ج 14)، حق ندارد پای مردی را که حتی ممکن است از بستگان او باشد ولی مورد رضای شوهر نیست وارد خانه همسر کند (مکارم الاخلاق و حق ندارد پای خائن به شرف و ناموسی را به خانه خود باز کند (کافی) زیرا در چنین صورت حق شوهر از میان رفته است.اسلام میخواهد فرزند از آن زوجین باشد و از بستر مشترک پدید آید (الولد للفراش) و بدین نظر زن را موظف کرده است که بستر شوهر را از معرض جنایت ها و دستبردها دور دارد. و حتی بدون اجازه شوهر کسی را در خانه نپذیرد.4- حفظ عفت شوهر زن باید بداند که شوهر در معرض الغزيدن هاست. دیدار چهره های گوناگون، زنان آلوده و هوسباز، تنوع های گوناگون در کوچه ها و خیابان ها ، زرق و برق و فريب ها گمراه کننده اند. زن با دلارائی ودلداری خود، با آرایش مناسب، با عرضه خود به شوهر با تمام وجود، باید موجبات عفت و پاکی چشم شوهر را تضمین کند. چه بسیارند افرادی که آلوده شدند بدان خاطر که در محیط خارج خانه با زرق و برق ها و دلفریبی ها مواجه بوده اند و در داخل خانه با وضع زننده و نابهنجار همسر خود. متأسفانه ما در مواردی با زنانی مواجهیم که در خانه هیچگونه آرایشی برای شوهر ندارند. لباس های خوب و زیبای خود را برای بیرون و مهمانی ها مورد استفاده قرار میدهند و لباسهای چرکین و کثیف را در خانه. در حقیقت شوهرشان احساس میکند که در خانه خود آشپز و کلفتی داره نه زن و بانو. در حالیکه روایات ما زن را موظف کرده اند که بخصوص از ساعتی قبل از حضور شوهر در خانه آمادگی و تهیه ولازم را داشته باشند.5- مدیریت کانون: زن در خانه ای که شوهر برای او معین میکند سکونت خواهد کرد و یا در صورت عدم رضایت خود خانه ای را برای زندگی تعیین و به شوهر عرضه خواهد کرد. اما آنچه مهم است این است که زن در این کانون مدیر است. او وظیفه دارد کانون خانوادگی را برای زندگی گرم نگه دارد. آنچنان که مرد رغبت کند. در آن زندگی نماید و یا پس از پایان کار روزانه علاقمند شود به سوی خانه حرکت کند و در آنجا آسایش و آرامشی برای خود پیدا نماید. آری، مسأله پخت و پز و اداره خانواده و رفت و روب و دکورسازی جز وظیفه زنان نیست و از این بابت زن به شوهر بدهی ندارد ولی آنکس که خواستار ادامه زندگی و داشتن وحدت و الفت هست این جنبه ها را در خود پذیر است.حتی زنان زیرک و هوشمند سعی دارند بگونه ای عمل کنند که تنوع در زیبائی خانه بوجود آید. حتی برای زن و شوهری که یک اطاق دارند زن با جابجایی اثاثیه و تغییر مکان وسایل میتواند این تنوع را رعایت کنند و مایه جلب و جذبی شود. 6- اخلاق خوش: از مسائل مورد اتفاق این است که زن وظیفه دارد اخلاق خوش و نیکوی در رابطه با همسر داشته باشد. تندخوئی نکند، عصیان نور زد و با زبان نیشدار او را از خود نرنجاند. اصولا وجود عبارت لنتسكنوا الیها در قرآن ایجاب میکند که زن با زبانی خوش و با استقبال نیکو از شوهر برنامه زندگی را پایه بر یزد روایات ما از زن خواسته اند که در حین ورود شوهر به خانه از او استقبال به عمل آورد، او را در صورت خستگی راحت بگذارد، وسایل آسایش او را مهیا کند، حتی اگر دچار کمبود خواب است موجباتی فراهم آورد که او راحت بخوابد. در حین خروج از خانه او را تا دم در بدرقه کند و... اصولا نرم خوئی و عاطفه زن میتواند سازنده باشد و شوهر را که مثلاً از درگیری های بیرون رنجیده و آزرده است آرام نماید.۷- تحمل شوهر: زن مسلمان باید شوهر خود را تحمل کند و این تحمل لااقل در دو قسمت باید مورد نظر باشد. یکی در رابطه با اخلاق او دیگر در رابطه با فقر او.و چه بسیارند شوهرانی که در اثر تحمل ناملایمات بسیاری مواجه بودن با دشواری ها و گرفتاری های زندگی افرادی عصبی، تندخو و تند مزاجند و گاهی در رفتار و طرز برخورد خود با همسر ناسازگاری هایی دارند. در چنین موارد زن باید شکیبا باشد و با آرامش و سکون و دلجوئی های خود از او موجبات سکون و آرامش او را فراهم آورد. بار زندگی بر دوش مرد است و او برای تأمین زندگی به دلداری او نیاز دارد و زن باید این نکته را در نظر داشته باشد. چه بسیارند تزلزل هائی که در زندگی خانوادگی پدید می آیند و زن با بردباری میتواند آن را زائل سازد. هم چنین وجود مردی که در طلب معاش حلال باشد یک نعمت است و شما زنان باید خوشحال باشید که شوهر شما در پی کسب حلال است. اگر احیانا در اثر مشکلاتی مسائل و نارسائیهائی در زندگی او وجود داشت بکوشید آن را تحمل کنید و با فقر و ناداری او بسازید که خدای را از خود خشنود خواهید کرد. . ۸- پنهان نداشتن ها: در زندگی زناشوئی حقه وفریب نباید مطرح باشد. زن و شوهر باید با هم رک و راست و محرم اسرار باشند. دروغ و حقه ممکن است چند صباحی زندگی را شیرین کنند ولی بهنگامی که آشکار و برملا شد موجب زیانی عظیم خواهد شد. زن وظیفه دارد قاعدگی خود را به اطلاع شوهر برساند تا او دچار حرام نشود ، اگر حامله است آن را از شوهر مخفی ندارد. اگر زنی آزاد ولی در عده است و قصد دارد با مردی که همسر او خواهد شد ازدواج کند بر او واجب است که بگوید در عده است و...
از دیگر حقوق شوهر: همانگونه که ذکر شد دامنه حقوق شوهر وسیع و براساس روایات متنوع است. حتی برخی از حقوق بصورت صفات اخلاقی زن است که در قرآن آمده است مثل: صالحه بودن، قانته بودن (اطاعت ) حافظه اسرار شوهر بودن، منزّه داشتن خود با اعمال شایسته، پوشاندن و حفظ خود از نامحرم، فرو پوشیدن چشم از بیگانگان، آرایش فقط برای شوهر، مدیریت خانه از تربیت فرزند او، حفظ و حراست از اموال او، حفظ شؤون و احترام شوهر، تواضع در برابر او. روایات دیگر که از رسول خدا (ص) نقل شده اند می گویند: مطیع شوهر باشد، عصیان نورزد، از خانه شوهر چیزی را بی اذن او صدقه نکند، حتی روزه مستحبی بی اجازه اش نگیرد، خود را از تمتع شوهر دور ندارد بی اجازه از خانه اش خارج نشود و ..(روضة المتقین ج 8) زنی صحابه از رسول خدا وظیفه زن در قبال شوهر را پرسید : فرمود: مهر و محبتش را در دل بپروراند، وعده و پیمانش را محترم شمارد، کسی را در فرزند وی شریک نسازد (بحارالانوار)...